Zli duhovi nad Balkanom

Sahrana pravosnažno osuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića i prvostepena presuda za ratne zločine Hašima Tačija probudili su zle duhove na prostoru bivše Jugoslavije i velika većina političkih partija, pokušava da maksimalno profitira od poteza predsednika Srbije Aleksandra Vučića da dozvoli organizaciju sahrane uz vojne, verske i druge počasti Mladiću, kao i odluku Kosovskih specijalizovanih veća da osude Tačija na 25 godina zatvora.

Kvalitativna razlika u odnosu na prethodni period je izraženi aktivizam Hrvatske koja lobira za formalni prekid pregovora sa Srbijom i čini sve što može da uspori ulazak Crne Gore u EU, plasirajući priču da je aktuelna vlast u Podgorici pod uticajem Beograda i Moskve. Kuriozitet je da istovremeno Zagreb preko Milorada Dodika intenzivno radi da realizuje svoje ciljeve u Bosni i Hercegovini a to je kreiranje de fakto, ako ne može de iure, trećeg, hrvatskog entiteta, u nekadašnjoj centralnoj jugoslovenskoj republici.

Prema rečima naših diplomatskih izvora, EU neće suspendovati pregovore sa Srbijom jer ne postoje realne šanse da se postigne konsenzus oko te odluke. Više zemalja, uključujući i par veoma važnih, nisu za preduzimanje tako drastične mere. Danas se u EU mnogo više razmišlja geopolitički nego što je to bio slučaj pre deset ili dvadeset godina.

Imamo milion razloga da održavamo što bolje odnose sa našim susedima, počev od najvažnijih, kao što su ekonomski i bezbednosni, do strateških ciljeva ostvarivih samo uz dobru saradnju sa komšijskim državama. EU bi sarađivala i sa Gruzijskim snom da vladajuća partija u Tbilisiju nije prekinula kontakte sa Briselom. Do zahlađenja ili zatezanja odnosa sa Beogradom može da dođe, ali ne i do prekida, osim ako vlasti u Beogradu ne krenu putem Gruzijskog sna.

Naši sagovornici u članicama i institucijama EU slažu se oko jedne stvari, a to je da ne veruju da će predsednik Aleksandar Vučić povući radikalan potez kao gruzijski premijer Kobahidze, i pored toga što kruže glasine o dva scenarija. Po prvom, predsednik Srbije priželjkuje da EU suspenduje pregovore da bi pokazao da je sve vreme bio u pravu i da svali pred biračima u Srbiji svu odgovornost i krivicu na EU. Drugi scenario predviđa da bi u jeku izborne kampanje Vučić mogao da iskoristi godišnji „Progress Report“ EK kao povod da suspenduje pregovore sa EU, igrajući na kartu nacionalizma i vrlo raširenog antievropskog raspoloženja u Srbiji.

Relacije između Beograda i Brisela su na čekanju od decembra 2021. godine, kada je otvoreno poslednje poglavlje u pregovorima dve strane. Novi aspekt krize u relacijama vlasti u Srbiji i EU je izraženi aktivizam vlade Republike Hrvatske da se suspenduju pregovori sa Srbijom, zatim veoma jaka struja među novinarima i analitičarima u najvećim članicama EU koji se protive proširenju i koriste poteze Vučićevog režima da opravdaju svoje teze i na kraju sve složenija situacija na globalnoj geopolitičkoj tabli sa direktnim uplivom vodećih planetarnih i regionalnih sila.

Poslednji događaji su kreirali uslove za, metaforički rečeno, savršenu političku oluju u BiH koja može da proizvede i ozbiljne incidente, pre i posle izbora 4. oktobra. Srećom, ne postoje indikacije za oružane sukobe širih razmera – najviše zato što nijedna strana ne raspolaže teškim naoružanjem – ali se ne mogu isključiti vatrene čarke između suprotstavljenih strana. Bezbednosna situacija u BiH je retko kada bila tako usijana od potpisivanja Dejtonskog sporazuma, kao danas.

Bošnjački lideri su dezorijentisani jer su ostali bez podrške SAD dok su Turska, Iran, Saudijska Arabija i Katar zauzeti ratovima na Bliskom istoku i borbi za hegemonsku ulogu u tom delu sveta. Dodik je u delu Trampove administracije i u Izraelu “pronašao” nove zaštitnike a u EU može da računa na štit koji mu daje Hrvatska koju je višestruko zadužio u prethodnih 20 godina vladavine. Hrvati u BiH veruju da su nadomak ostvarenja sna o njihovom trećem entitetu.

Što se tiče Crne Gore, Hrvatsku ne interesuje mnogo da li će nekadašnja najmanja jugoslovenska republika biti članica EU, demokratska i pravna država, prvenstveni interes Zagreba je da Crna Gora bude što manje srpska i što dalje od Srbije. Zato pokušavaju da pilotiraju ulazak Crne Gore u EU sa političkim snagama koje su naklonjene Zagrebu, od DPS-a preko Evropskog saveza do Bošnjačke stranke, i dele sa njima odnos prema Srbima u Crnoj Gori i prema Srbiji, odnosno stavljaju znak jednakosti između režima Aleksandra Vučića i Srbije u celini.